حميد احمدى
245
تاريخ امامان شيعه ( فارسي )
ميراث فرهنگى شيعه مؤثر بوده است . ساماندهى امور مالى و حفظ ارتباط با امام عليه السلام از مهمترين عوامل تدوين و تأليف اصول وحيانى و اعتقادى و حديث و فقه بود . امام عليه السلام براى در امان ماندن شيعيان از نفوذ سياسى زيديان - كه عليه حكومت در عرصه سياسى و مبارزاتى فعال شده بودند - عالمان و بزرگان دينى را براى نشر احاديث ( با مرجعيت امامان شيعه عليهم السلام ) تشويق نمود . در واقع آثار مكتوب و گسترش انديشه امامان شيعه عليهم السلام بهترين وسيله براى در امان ماندن شيعيان از خطر انحراف و گرايش به فرقههاى شيعه بود . محمد بن خالد برقى از برجستگان شيعى آثارى را تأليف نمود . فرزند او احمد نيز كه از ياران امام عسكرى عليه السلام به شمار مىرفت ، كتاب المحاسن را تأليف كرد كه دايرةالمعارفى از احاديث امامان شيعه در زمينههاى مختلف دينى بود . « 1 » گفتنى است امروز تنها بخشى از اين كتاب باقى مانده است . وى اثر ديگرى نيز به نام التبيان فى الاخبار البلدان در جغرافياى تاريخى دنياى اسلام تأليف كرده است . يكى ديگر از مؤلفان بزرگ در دوران امام عسكرى عليه السلام حسين بن اشكيب سمرقندى است كه مدتى در قم خادم حضرت معصومه عليها السلام بود . او كتابهاى بسيارى تأليف كرد كه از جمله آنها الرد على الزيدية مىباشد كه در رد انديشههاى زيديه نگاشته شده است . يكى ديگر از اصحاب امام عسكرى عليه السلام حسن بن موسى خشاب است . وى نيز آثارى را تأليف نموده كه از آن ميان مىتوان به الرد على الواقفيه اشاره كرد . محمد بن على بن حمزه از ديگر اصحاب امام عسكرى عليه السلام نيز آثار فراوانى تأليف كرده است . در اين دوره مسائل تاريخى نيز بين عالمان شيعى مورد توجه بود و آثار متعددى در اين باره تأليف گشت . مثلًا بودق بوشنجانى كتاب يوم و ليلة را نوشت و به امام عسكرى عليه السلام تقديم داشت . ناگفته نماند كه اصحاب امام عسكرى عليه السلام در اين دوره آثار علمى ديگرى در زمينههاى مختلف تأليف كردند ؛ همانند اسماء الجبال و المياه و الادوية ، اثر احمد بن ابراهيم بن اسماعيل كه در زمينه دانش جغرافيا تأليف گشت . اين تأليفات پايهگذار نهضت مكتوبى شد كه در عصر بعدى ، آثار ارزندهاى را در پى آورد ؛ آثارى از علماى بزرگى همانند شيخ مفيد ، شيخ صدوق و كلينى كه ميراثدار مبانى علوم حقوقى ، فقهى ، اخلاقى و كلامى شيعهاند . بنابراين امام عسكرى عليه السلام با
--> ( 1 ) . بنگريد به : احمد بن على بن احمد نجاشى ، رجال النجاشى ؛ محمد بن حسن طوسى ، اختيارمعرفة الرجال ( رجال كشّى ) ، تحقيق محمدتقى فاضل ميبدى و سيد ابوالفضل موسويان .